Phòng trừ chuột gây hại an toàn và hiệu quả trong vụ lúa Đông Xuân 2025-2026 trên địa bàn xã Tuy An Đông
Hiện nay, lúa vụ Đông Xuân 2025 – 2026 trên địa bàn xã Tuy An Đông đang trong giai đoạn đẻ nhánh rộ đến làm đòng. Qua kiểm tra đồng ruộng của cơ quan chuyên môn, chuột gây hại đã xuất hiện tại một số xứ đồng trên địa bàn xã Tuy An Đông là dưới nhiễm với diện tích 21ha, nhẹ diện tích 2,8ha. Chuột là một trong những đối tượng dịch hại nguy hiểm đối với sản xuất nông nghiệp và đời sống con người. Nếu không kịp thời phòng trừ chuột gây hại thì có thể phát sinh mạnh, ảnh hưởng đến năng suất và sản lượng lúa. Nhằm chủ động kiểm soát, ngăn chặn và hạn chế thấp nhất thiệt hại do chuột gây ra cho sản xuất lúa và các loại cây trồng trên địa bàn bà con thực hiện các biện pháp diệt chuột như sau:
Hình ảnh chuột gây hại
1. Đặc điểm sinh học và gây hại
a) Thức ăn: Chuột là loại ăn tạp, thức ăn chủyếu là thực vật xanh, ngũ cốc; ngoài ra, chuột còn ăn cảcá con, ốc sên, ốc bươu vàng, cua, ... Đặc trưng cơ bản của chuột là có răng cửa rất mạnh và có khuynh hướng mọc dài do đó để mài răng trong nhiều trường hợp, chuột cắn phá nhiều hơn là ăn. Do đó, các loại vật liệu dùng làm mồi phải hấp dẫn chuột mà trên ruộng không có và cần thay đổi để tránh nhàm chán; trong thời kỳ dư thừa thức ăn hoặc có sẵn nguồn thức ăn ưa thích của chuột (như lúa đòng – chín) chuột ăn bả, thuốc giảm và ngược lại.
b) Đặc điểm sinh học:
- Chuột rất thính tai, có khả năng cảm nhận mùi, vị rất tốt và có tính đa nghi nên hay nghi ngờ chỗ lạ, thức ăn lạ, mùi lạ. Do đó, khi đặt bẫy cần đặt sát chân tường, bờ ruộng, trên đường mòn quen thuộc chuột hay đi lại; khi tổchức đánh bả, cần cho chuột ăn mồi không có thuốc độc trước 2 - 3 ngày, rồi sau đó mới trộn thuốc vào bả để tránh hiện tượng “nhát bả”; dùng muỗng để lấy bả, thuốc thay cho dùng tay trần vì hơi người có thể lưu lại, hoặc bẫy sau khi bắt chuột cần được làm sạch mùi; các vật liệu dùng để lót bả, thuốc đồng nhất với môi trường.
- Chuột thường sống trong hang, dưới đất, nhất là ở bờ ruộng lúa, vào giai đoạn đòng - trỗ và trong khi mang thai, sinh sản, chuột mẹ không ra ngoài kiếm ăn khoảng 10 -15 ngày, lúc này biện pháp như đào bắt có hiệu quả, nhưng khi lúa trỗ - chín, chuột rời hang, vào sống trong ruộng, nhiều khi làm tổ trên cây lúa; do đó, các biện pháp như đào bắt, bẫy ở giai đoạn này hiệu quả kém.
- Chuột bơi lội giỏi, nhưng không thích nước; do đó, năm nào hạn nặng, năm đó chuột nhiều, những ruộng nhiều nước chuột ít hoạt động.
c) Gây hại: Chuột chủ yếu hoạt động và gây hại vào ban đêm; trên ruộng, chuột phá hại vào bất cứ giai đoạn nào của cây lúa, nếu bị hại sớm, lúa có thể phục hồi, tạo ra dảnh mới nhưng hại nặng nhất vào giai đoạn đòng - trỗ, lúc này chúng ăn đòng non (có vị ngọt) hay cắn ngang lúa, ăn hạt.
2. Một số biện pháp phòng, chống chuột bảo vệ sản xuất
Thực hiện đồng bộ các biện pháp diệt chuột, trong đó coi trọng thực hiện diệt chuột bằng bẫy cây trồng (TBS), bẫy dẫn dụ chuột vào sinh sống để quây bắt, bằng các biện pháp thủ công như đào bắt, bẫy chuột và sử dụng bả diệt chuột.
a) Biện pháp canh tác:
- Vệ sinh đồng ruộng: Phát quang bờ bụi, làm sạch cỏ ven bờ, tìm và phá ổ chuột ngay từ đầu vụ, thu dọn rơm rạ sau thu hoạch để hạn chế nơi cư trú của chuột.
- Thời vụ: Cần xác định thời vụ thích hợp, ởnhững vùng thường bị chuột hại nặng cần gieo trồng và thu hoạch đồng loạt. Cắt đứt nguồn thức ăn để chuột đói và dễ dàng ăn mồi bả hơn.
- Giữ mực nước cao trong ruộng vào giai đoạn đòng - trỗ để hạn chế chuột gây hại hoặc làm tổ trên ruộng.
b) Biện pháp vật lý, cơ học (thủ công):
Đây là biện pháp diệt chuột hiệu quả cao nhất, cần phát động chiến dịch diệt chuột ở tất cả các địa phương có sản xuất trồng trọt. Tổ chức diệt chuột đồng loạt, trên diện rộng, huy động mọi lực lượng: nông dân, các tổ chức đoàn thể... tham gia (diệt chuột cộng đồng). Có thể áp dụng một số biện pháp để bắt chuột như sau:
- Dùng đèn để soi bắt chuột vào ban đêm.
- Đào bắt, hun khói hoặc đổnước vào hang chuột cho chuột chạy ra và dùng đơm, đó, chà dy để bắt...
- Thời gian tổ chức các đợt đào bắt chuột:
+ Giai đoạn chuyển tiếp giữa các vụ sản xuất (khi đồng ruộng không có lúa), tốt nhất ở thời kỳ đổ ải, làm đất đồng loạt.
+ Khuyến khích nông dân đào bắt chuột vào giai đoạn lúa làm đòng (là thời kỳ chuột cái đẻ - nuôi con tăng hiệu quả diệt chuột) và giai đoạn sau thu hoạch.
- Sử dụng các loại bẫy (bẫy bán nguyệt, bẫy lồng, bẫy dính...) đặt ngay trên lối đi của chuột và nơi chuột gây hại.
- Bẫy cây trồng: Mỗi cánh đồng khoảng 100 ha sử dụng 3 -5 ruộng bẫy cây trồng (500-1.000 m2), được gieo sạ trước thời vụ khoảng 15 ngày. Chú ý hướng di chuyển của chuột để cửa bẫy hom mở về phía đó.
* Lưu ý: (1) Hạn chế sử dụng nylon quây từng ruộng nhỏ để bảo vệ môi trường; (2) Tuyệt đối không sử dụng các loại thuốc chuột không rõ nguồn gốc; (3) Nghiêm cấm sử dụng điện để trừ chuột dưới mọi hình thức1.
c) Biện pháp hóa học:
- Sử dụng bả, thuốc trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam. Ưu tiên sử dụng các loại thuốc ít độc hại với người, vật nuôi và môi trường; chỉ dùng thuốc hóa học khi chuột phá hại mạnh và tuân thủ nghiêm ngặt an toàn.
- Đọc kỹ hướng dẫn trước khi sử dụng, sử dụng theo nguyên tắc 4 đúng.
- Cách đặt bả: Đặt bả vào lúc chiều mát trước khi trời tối, tránh trời mưa. Bổ sung mồi bả vào chiều tối ngày hôm sau nếu chuột ăn hết mồi bả, nên đặt bả liên tục từ 3-6 đêm liền. Đặt bả thành mô trên đường đi lại của chuột, gần cửa hang, nơi chuột đang phá hại, bờ mương,... khoảng cách giữa các mô bả tùy theo mức độ gây hại của chuột trên đồng ruộng.
* Lưu ý: (1) Người trực tiếp trộn thuốc và đặt bả phải sử dụng bảo hộ lao động như: Đeo khẩu trang, găng tay...; (2) Thu xác chuột chết để tiêu hủy không làm ảnh hưởng đến nguồn nước, môi trường; (3) Trong trường hợp bị ngộ độc do tiếp xúc với thuốc phải kịp thời chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất.
